dr Agnieszka Przybyła-Wilkin
Instytut Lingwistyki Stosowanej
Uniwersytet Warszawski

Szacunek jako nadrzędna zasada łatwego języka

Łatwy język odgrywa wiele ról we włączaniu osób z niepełnosprawnością intelektualną. Z jednej strony usuwa barierę w dostępie do treści, wynikającą z trudnej formy przekazu. Z drugiej strony pozwala angażować przedstawicieli grupy docelowej jako konsultantów, co nie tylko podkreśla ich sprawczość w myśl zasady „nic o nas bez nas”, lecz także otwiera przed nimi dodatkowe możliwości zarobkowe na ograniczonym rynku pracy.

Badania nad realizacją zasad łatwego języka sugerują, że nadmierne ograniczanie środków językowych może nie przynosić oczekiwanych efektów. Konstrukcje uznawane za trudniejsze, jeśli są stosowane oszczędnie i we właściwych kontekstach, mogą wspierać zrozumiałość. Dlatego nadrzędną zasadą tworzenia tekstów łatwych powinien być szacunek wobec odbiorców. Wyraża się on zarówno w dostosowaniu treści do ich potrzeb, jak i włączaniu ich w proces konsultacji przed publikacją.

Rozwój narzędzi opartych na tak zwanej sztucznej inteligencji pozwala na dużo łatwiejsze streszczanie i upraszczanie tekstów, niż było to możliwe jeszcze kilka lat temu. Nowe narzędzia tworzą również pokusę ograniczania kosztów przez automatyzację. Zamiast tego należałoby przesunąć akcent z samego tworzenia łatwych tekstów na szerszą współpracę z konsultantami. Pozwoli to nie tylko podnosić jakość łatwych tekstów, ale przede wszystkim skuteczniej realizować ich pierwotny cel: przeciwdziałanie wykluczeniu osób z niepełnosprawnością intelektualną.