prof. dr hab. Jolanta Tambor
Uniwersytet Śląski
Szkoły Języka i Kultury Polskiej UŚ

System językowy i jego status a prestiż grupy. Przypadek śląski

Wokół statusu systemów komunikowania powiązanych z pewnymi grupami etnicznymi toczy się w Polsce dyskusja od lat 90. XX wieku, która raz na jakiś czas przybiera na sile. Systemy te nazywa się mowami, gadkami, mówieniem po nasze(y)mu, w dyskursie naukowym etnolektami czy wreszcie lektami. Wszystkie te zabiegi mają pomóc uniknąć rozstrzygnięcia wracającego jak bumerang dylematu: język – dialekt. Dylemat ten ze źródłami w historii rozwoju polskiej dialektologii dziś należałoby uznać za archaiczny. Jednak w związku z faktem, iż przedostał się do dyskursu potocznego i politycznego, nie da się wciąż usunąć go także z rozważań naukowców, od nich bowiem oczekuje się ostatecznych rozstrzygnięć.

Jednym z kryteriów, które wysuwa się na czoło wyznaczników ujęzykowienia lektu, jest systemowość, zwartość systemu. Jeśli mówiący uznają, iż takowy opis systemu dla danego lektu istnieje, są skłonni przyznać lektowi status języka. A posiadanie języka podnosi prestiż grupy. Chcę pokazać jak sprawa ta wygląda w przypadku języka śląskiego na tle kaszubskim.